Ik geloof steeds minder in het idee dat alles maakbaar is. Dat je met genoeg strategie, design, systemen of slimme modellen iets volledig kunt bedenken en construeren. Alsof betekenis ontstaat omdat iemand het heeft uitgedacht.

Toen ik net in de wereld van design dook, sprak dat idee van maakbaarheid me juist enorm aan. Het voelde krachtig: het idee dat je vanuit niets iets kon creëren. Dat een merk begon op een blanco vel, en dat jij als ontwerper degene was die daar richting, betekenis en vorm aan gaf.

Maar hoe langer ik hiermee bezig ben, hoe minder ik dat geloof.

In mijn ervaring is een merk er namelijk al voordat jij aanschuift. Het zit in de mensen die een organisatie dragen, in de manier waarop ze praten, keuzes maken en reageren. In kleine patronen die vaak niet eens bewust zijn. Dingen die nooit letterlijk worden uitgesproken, maar die je wel voelt zodra je een tijdje meeloopt.

Daardoor voelt ontwerpen voor mij tegenwoordig veel minder als ‘iets bedenken’. Het gaat vaker over goed kijken en luisteren. Patronen herkennen. Begrijpen wat er al aanwezig is, in plaats van iets compleet nieuws proberen op te leggen.

Misschien is dat ook waarom ik steeds kritischer ben geworden op het idee dat alles volledig ontworpen of gestuurd kan worden. Dat alles maakbaar is. Sommige dingen ontstaan niet doordat je ze forceert, maar doordat je ze leert zien en vervolgens helder genoeg maakt zodat anderen ze ook kunnen herkennen.

Dat is de rol die ik als vormgever wil spelen. En hopelijk is dat ook de rol die Robbie en ik hebben mogen vervullen sinds ANTIA ons vroeg om als Bestand Studio mee te helpen aan het vormgeven van hun identiteit. Niet om iets kunstmatigs over hun organisatie heen te leggen, maar om zichtbaar te maken wat er volgens ons al die tijd al aanwezig was.

Dat we daar onderdeel van konden zijn, voelt nog steeds als een grote eer.

In de rest van dit artikel lees je hoe we dit project hebben aangepakt, welke keuzes we onderweg hebben gemaakt, en hoe dat uiteindelijk heeft geleid tot de identiteit die er nu staat.

De opdracht

ANTIA is een nieuwe nachtclub in Enschede, opgericht door negen mensen die samen de Enschedese nachtscene van binnenuit kennen. Mensen die jarenlang naar plekken zijn gegaan, die aanvoelden wat er hier ontbrak, en die op een gegeven moment hebben besloten dat ze het zelf moesten doen.

ANTIA biedt een dak én een podium aan underground elektronische muziek, maar eigenlijk is dat bijna te nauw geformuleerd. Het gaat om een third place. Een plek waar mensen muziek horen, samen kunnen komen, een tweede thuis kunnen vinden, waar een gemeenschap ontstaat.

Robbie was al vroeg betrokken bij de oprichting, ik wat meer vanaf de zijlijn. Met Bestand Studio kregen we de opdracht om mee te denken bij de ontwikkeling van hun (visuele) identieit. Voor ons was dat meteen een droomopdracht. Niet alleen omdat het inhoudelijk interessant is en we beiden liefhebbers van elektronische muziek zijn, maar ook omdat we het team goed kenden. We begrepen hun missie. We hoefden niet vanaf nul te leren wat ANTIA moest zijn, en dat gaf ons een voorsprong.

Het begin

Het proces begon vóórdat de naam van de club er überhaupt was. Terwijl het pand nog in een staat verkeerde die je als 'ruw' zou omschrijven, hebben we in de rommel een bijeenkomst gehouden met het volledige team. Niet om onze visie te presenteren, maar om te verkennen. Wat is het geluid dat ANTIA moet laten horen?

Wat me opviel in die sessie (en wat later de ruggengraat van ons werk is geworden) is dat ANTIA een pluriform gezelschap is. Er is geen één overkoepelende stem. Er zijn mensen met verschillende achtergronden, verschillende smaken, verschillende ideeën over wat een nacht goed maakt. En toch waren er, wanneer je goed luisterde, een aantal dingen die steeds terugkwamen. Authenticiteit. Toegankelijkheid. De muziek centraal, niet de commercie. Een plek die echt aanvoelt, niet gefabriceerd.

Vanuit die sessie schreven we een manifest. Een tikkeltje (te?) poëtisch document. Het is niet bedoeld als marketingcopy richting de buitenwereld, maar als interne spiegel. Iets wat het team kon vasthouden en zeggen: ja, dit zijn wij. Dat manifest werd het kompas voor alles wat volgde.

Enschede.

There’s a rhythm here.
Not loud. Not rushed.
But steady. Growing.

A city that lets you build and belong,
not just consume and ride the wave.

We are here because it’s real.
Because it’s raw.
Because there’s space to shape.

But at night there is something missing here.
A home.
A place where you feel welcome, free, part of something.

For the night to feel whole, we came together to form ANTIA.

It is more than just a place to dance.
It is an antidote to disconnection.

It offers something simple, but essential:
being together in a way that reconnects.

We move in sync with strangers, friends,
and everyone in between.

It’s a space to let go.
Where movement clears your head,
and you leave feeling more like yourself.

Good sound, your people.

We are not the scene. We are the soil in which it can grow.

(Ohja: ANTIA is een internationaal team, en Enschede is een internationale stad, met veel jonge mensen die uit het buitenland komen om te studeren. Vandaar dat vanaf dag één is besloten dat de communicatie in het Engels gedaan zou worden.)

De naam & het logo

Enschede.

There’s a rhythm here.
Not loud. Not rushed.
But steady. Growing.

Een logo is een artefact. Het is niet het merk zelf, het is een handvat waarmee mensen een relatie met het merk kunnen aangaan. Het heeft pas betekenis als de rest ook klopt als er iets achter zit om naar te verwijzen. Dat gezegd: de naam (bedacht en gekozen door het team zelf) en het logo van ANTIA zijn wel degelijk met aandacht overwogen, en de herkomst ervan verdient uitleg.

Op de gevel van het pand staat de naam Tubantia. Een naam die je vaker in deze regio tegenkomt. Het verwijst naar de Tubanten, een volk dat hier ooit woonde. Het is een woord dat geworteld is in de plek, in de grond onder de club. ANTIA is niets meer dan diezelfde naam, met de eerste letters weggelaten. En dat is precies ook hoe het logo is opgebouwd: het toont wat er overblijft als je het begin weglaat.

Het is subtiel en neutraal. De meeste mensen zullen de onderliggende verwijzing misschien nooit opmerken. Dat hoeft ook niet. Het gaat om de connectie met de plek, en hopelijk wordt deze plek die op den duur onderdeel van het verhaal van Enschede.

Imperfectie als ontwerpprincipe

We are here because it’s real.
Because it’s raw.
Because there’s space to shape.

Het mooie van een nachtclub is dat het écht is. En alles wat echt is, heeft een zekere mate van oncontroleerbaarheid. Een onverwacht leuk gesprek dat je hebt in de rij voor de WC. Een DJ die vinyl draait en een foutje maakt en de zaal die daardoor even wakker schiet. Of, zoals tijdens een van de eerste avonden van ANTIA: een brandalarm dat een paar keer gaat en de boel even op zijn kop zet. Je kunt het niet plannen. Je kunt het niet voorkomen. En dat is precies wat het leven maakt tot wat het is.

Ik denk wel eens dat imperfectie het soort tegengif is tegen iets wat ik in de wereld om me heen zie groeien: de behoefte om alles te beheersen. Je ziet het overal. In hoe mensen hun online aanwezigheid cureren. In het groeiende aantal cosmetische ingrepen. In de manier waarop algoritmes ons een wereld voorzeggen die aansluit bij wat we al denken. Misschien trek ik het dan te breed, maar ik geloof dat mensen er beter van worden door soms los te laten omdat juist in imperfectie vaak het leven zit.

En dus wilden we die kwaliteit terugbrengen in het aanzicht van de club. Wat dat extra grappig maakt: Robbie en ik zijn allebei volledig digitaal gevormd als ontwerpers. Ons echte gereedschap is altijd het scherm geweest (hoewel misschien onze échte basis bij vingerverf en stoepkrijt ligt). Digitaal ontwerp geeft je een mate van controle die bijna verslavend is. Alles is bewust, alles is aanpasbaar, niets hoeft bij toeval te gebeuren. Die controle wilden we nu bewust loslaten.

De afspraak die we maakten: alle posters, alle visuals, worden na afronding uitgeprint en daarna opnieuw ingescand. Kleuren komen er anders uit. Er ontstaat textuur. De printer doet altijd wel iets wat je niet had gepland, en dat is precies de bedoeling. We hadden hetzelfde effect ook digitaal kunnen bereiken met de juiste textures en filters, en dat had ons ook heel wat gevloek en frustratie gescheeld. Maar dat gaat voorbij het punt.

Een andere keuze waarmee de visuele identiteit gegrond wordt in de realiteit: elke artiest die optreedt bij ANTIA wordt gevraagd om diens naam met de hand op te schrijven. Die handschriften komen op de poster. Je herkent het handschrift misschien niet direct, maar je ziet wel dat het van iemand is.

Het systeem: eenheid in diversiteit

For the night to feel whole, we came together to form ANTIA.

ANTIA bestaat uit mensen met verschillende achtergronden, verschillende smaken, verschillende ideeën over wat een nacht goed maakt. Dit is een interessante uitdaging: hoe bouw je een merkidentiteit voor een club waar geen twee avonden hetzelfde zijn? ANTIA is niet één ding. Het is een platform voor verschillende artiesten, verschillende stijlen, verschillende avonden. De identiteit moest dat kunnen dragen zonder zichzelf tegen te spreken.

De oplossing lag in een systeem dat simpel genoeg is om herkenbaar te blijven, maar open genoeg is om elke avond een eigen karakter te geven.

De basis: donker, met strakke typografie. Maar daarbinnen krijgt elke avond een eigen kleurenpallet en een eigen geometrische vorm. Opvallend, soms bijna agressief aanwezig. De vormen zijn nooit hetzelfde, maar ze spreken dezelfde visuele taal. Als je de posters van de afgelopen maanden naast elkaar legt (en dat begint inmiddels een prachtig overzicht te worden) zie je tegelijk diversiteit én coherentie. Een soort kalender die zich langzaam vult, waarbij elk event een eigen noot is.

De eventposters zijn opgebouwd in lagen. Achtergrond: de datum, groot aanwezig als een stille aankondiging. Daarboven: de kleurrijke geometrische vorm van die avond. Op de voorgrond, het allerbelangrijkste: de artiesten.

Loslaten en doorgeven

We are not the scene. We are the soil in which it can grow.

Er is een moment in elk project waarbij je het werk moet loslaten. Wanneer het systeem dat je hebt gebouwd in handen komt van andere mensen en het pas echt gaat leven. Robbie bleef betrokken bij ANTIA, werkt nu in de promo van de club samen met een nieuwe ontwerper, Ana Garcia. Voor hem is het een kwestie van het verhaal blijven vertellen. Voor mij is het kijken van een afstand.

Wat ik zie is beter dan ik had durven hopen. Niet omdat het systeem perfect is 'bedacht', maar omdat het gebruikt wordt zoals het bedoeld was. Met ruimte voor eigen invulling, met iedere uiting een beetje anders, maar herkenbaar als ANTIA. Dat is precies wat je wil als je een merksysteem ontwerpt: dat het kan ademen en dat het een eigen leven gaat leiden.

Over community als merk

A home.
A place where you feel welcome, free, part of something.

It is more than just a place to dance.
It is an antidote to disconnection.

Eén aspect van dit project dat ik wil benoemen, ook al valt het buiten het klassieke domein van visuele identiteit: de beslissing om niet blind op Instagram te vertrouwen.

Instagram is het grootste podium voor clubs, artiesten en collectieven op dit moment. Maar datzelfde platform heeft ook een immense macht over wie jouw boodschap ziet. Een algoritme bepaalt jouw bereik. Dat is een afhankelijkheid die we bewust niet wilden accepteren als enige strategie.

Daarom is er parallel aan de visuele identiteit ingezet op community-opbouw via WhatsApp en Signal. Niet heel sexy, en ook niet heel zichtbaar voor buitenstaanders. Een community die rondom een plek ontstaat is uiteindelijk het merk zelf en is minstens zo belangrijk als elk visueel systeem. Hoe mensen omgaan met wat je hebt neergezet, hoe het ontvangen wordt, hoe het zich ontwikkelt: dat bepaalt wat het merk werkelijk is.

Mijn takeaways

Mijn taak als vormgever begint met luisteren. Niet direct met schetsen en met moodboards. Maar begin met in een ruimte gaan zitten (in dit geval een half gesloopt pand in Enschede) en proberen te begrijpen wat er al is, wat er kan zijn, en probeer daar vorm aan te geven.

En het eindigt niet bij een presentatie van jouw bedachte 'merk'. Het eindigt bij het moment dat de mensen waarvoor je het hebt gemaakt, het overnemen en er iets mee doen wat jij zelf misschien niet had bedacht.

Enschede heeft er een mooie plek bij. Ik ben blij dat ik er samen met Robbie een kleine rol in heb mogen spelen.

Dit project is uitgevoerd door Robbert-Jan (Robbie) Berkenbos, en mij, Lars Wintermans als Bestand Studio, in samenwerking met het ANTIA-team. Ana Garcia heeft samen met Robbie het stokje verder overgenomen bij ANITA en samen zijn zij verantwoordelijk voor de uitwerkingen